Het zwaard

Kort en krachtig gezegd 'het zwaard' omvat alle termen waar veel over valt te vertellen. Enerzijds het zwaard als slagwapen dat wij tevens gebruiken in onze krijgskunsten en re-enactment. Anderzijds het zwaard als replica van het gevonden zwaard te Cuijk (omstreeks 450 n.C.). Maar ook nog de symbolische waarde van het zwaard die voor de hele groep belangrijk is. Want het zwaard was een kostbaar en uiterst duur item uit die tijd en was alleen weggelegd voor de rijkere en belangrijkere mensen. Ook bij ons heeft alleen de hoofdman een zwaard wat een symbool is voor de hele groep, uitsteekt boven het gevecht en daarbij een fantastische replica is van een echte vondst uit Nederland.

Het zwaard in de geschiedenis
Het zwaard kent een hele lang geschiedenis, ook voor Nederland. Al tijdens de bronstijd werden korte zwaarden gemaakt die bedoeld waren om zowel te steken als te slaan. Ook in Nederland zijn veel van deze zwaarden teruggevonden. Toen het ijzer ontdekt werd werden deze zwaarden vervangen voor metalen zwaarden. De Kelten ontwikkelden in de zogenaamde 'La-Téne' periode schitterend versierde zwaarden van 70 tot 90 cm lang. Deze zwaarden waren bedoeld om mee te slaan vanwege de lengte en zijn vele jaren in trek geweest en zelfs terug gevonden tot in Denemarken en ook in Nederland.
De Romeinen voerden een andere krijgstactiek en gebruikten de zogenaamde 'Gladius'. Een kort en puntig zwaard dat ontwikkeld was om te steken en daarmee totaal verschillend dan bijvoorbeeld de slagzwaarden van de Kelten. Deze zwaarden werden ook meegebracht naar Nederland.
RMO
Roermond zwaard van 500 - 0 v.C. Bron: museumkennis.nl

De bovenstaande zwaarden waren vooral voor de jaartelling erg populair in Europa. Vanaf 100 n.C. lijken deze modellen compleet verdwenen. De Germaanse stammen maakten niet veel gebruik van zwaarden. De bewapening van de Germaanse krijger bestond hoofdzakelijk uit speer en schild. Zwaarden werden amper gebruikt. Daarbij is de theorie in omloop dat zwaarden erg kostbaar moeten zijn geweest. IJzer was er wel maar naar waarschijnlijkheid erg kostbaar. Vooral als men kijkt naar het proces van het smeden van een zwaard, dan zal een zwaard erg duur geweest zijn in die tijd. We gaan er daarom van uit dat alleen de rijkeren en invloedrijke mensen een zwaard konden veroorloven.
Desondanks zijn er in Duitsland en Denemarken wel verscheidene eenzijdige zwaarden teruggevonden. De mogelijke voorloper van de sax en vaak bekend als het 'oorlogsmes'. Daarbij werden er vanaf 100 n.C. ook door de rijkere Germaanse krijgers en krijgsheren zowel als bij de Romeinen gebruik gemaakt van de zogenaamde 'spatha'. Een zwaard dat qua lengte en functie erg lijkt op de eerdere Keltische zwaarden. Waarschijnlijk werden deze zwaarden vanwege hun lengte vaak gebruikt bij de cavalerie. Zowel in Nederland als in andere delen van 'Germanië' zijn deze Spatha teruggevonden.

Tijdens de Volksverhuizing tijd (300 - 500 n.C.) ontstaat er een evolutie op de Spatha. Opvallend is dat de talloze Germaanse volkeren die Europa doortrekken allemaal gebruik maken van dit 'migratie periode' zwaard. Men zou kunnen zeggen dat dit type zwaard de 'Germaanse evolutie' is op de Spatha en geheel naar eigen wens is nagemaakt.

Migratie periode zwaardgreep modellen. Door Elis Behmer, afbeelding afkomstig van MyArmoury.com.

Het 'migratie periode zwaard' of de 'Spatha' is de voorloper geweest van de latere Vikingzwaard dat vanaf de 8e eeuw in zwang raakt die op hun beurt weer tot de ontwikkeling van de zeer typerende Middeleeuwse zwaarden zouden leiden.

Originele vondst te Cuijk
Het zwaard is ooit gevonden in een graf bij de Maas te Cuijk. Het was toen gebroken maar is later weer aan elkaar gelast. Het zwaard miste ook een eindknop of pommel. De pareerstang was versierd met zilver en het handvat zelf was van been (bruin gekleurd). De kling van het zwaard is zorgvuldig gesmeed maar is niet helemaal egaal op het vlak en heeft ook geen geul in het midden.
Volgens prof. Behmer, die het zwaard heeft onderzocht, is dit type zwaard vergelijkbaar met een zwaard uit Evebø, kerspel Gloppen, Sogn och Fjordane, Noorwegen en is dit een zogenaamd 'Type 1' die hij ongeveer in het midden van de 5e eeuw dateert.
Prof. Fett beweerd dat het hier gaat om een zwaard uit een graf dat uit de tweede helft van de 6e eeuw dateert. Het zwaard blijkt echter ouder te zijn, namelijk het einde van de 5e eeuw. Er is een zwaard gevonden te Nydam dat volkomen met dit type zwaard en die van Evebø overeenkomt en rond dezelfde periode is gedateert.

Originele vondst van het zwaard van Cuijk. Bron: RMO.nl

De Replica van het zwaard bij de Wironii
Het zwaard van Cuijk heeft Maarten na laten smeden bij Klaas Kloosterhuis. Na onderzoek en research hebben we de opdracht bij hem neergelegd met als reden dat het door een goede en professionele smid zou worden nagemaakt.
Na ruim een jaar wachttijd is het zwaard overhandigd als compleet. In het ontwerp is gekozen voor een replica van het origineel met als uitzondering het materiaal van de greep en de pommel. De originele greep van been is namelijk uit hout nagemaakt. Het origineel had ook geen pommel meer en is er aan de hand van andere vondsten en voorbeelden uit dezelfde periode toch weer opgezet. Tot slot is het zwaard ter gelegenheid van de re-enactment ook voorzien van een bloedgeul die het originele zwaard niet zou hebben gehad.
Het zwaard is dusdanig goed gesmeed dat het ook gebruikt wordt op onze slagvelden, in de krijgskunsten en onze re-enactment.
Omdat het zwaard dus symbool staat voor rijkdom en leiderschap heeft alleen de hoofdman van de Wironii een zwaard. Deze replica van het zwaard van Cuijk  is daarom ook een van onze pronkstukken van de groep en heeft grote waarde in ons kampement en in het veld.


Replica van het zwaard van Cuijk van de Wironii.

 

Tekst door: Maarten den Hartigh

Bronnen

Museumkennis. Geraadpleegd op 31 januari 2012.
http://www.museumkennis.nl/lp.rmo/museumkennis/i000409.html

MyArmoury en forum. Geraadpleegd op 31 januari 2012.
www.myarmoury.com

Legia, forum voor ijzertijdstudie. Geraadpleegd op 31 januari 2012.
www.legia-forum.org

Rijksmuseum van Oudheden (RMO). Geraadpleegd op 2 februari 2012.
www.rmo.nl

J. Ypey (1962-1963), Vroeg-middeleeuwse wapens uit Nederlandse verzamelingen. Berichten van de rijksdienst voor het oudheidkundig bodemonderzoek. Overdruk uit Jaargang 12-13